Położenielogo

Tatrzański Park Narodowy

     Tatrzański Park Narodowy o powierzchni 21 164 ha należy do największych parków narodowych w Polsce. Położony jest na południowych krańcach województwa małopolskiego. Od południa sąsiaduje ze słowackim Tatrzańskim Parkiem Narodowym (TANAP), a od północy z miastem Zakopane oraz gminami Kościelisko, Poronin i Bukowina Tatrzańska. Utworzono go po blisko 100 latach starań i zabiegów 30 października 1954 roku. Swoją działalność rozpoczął l stycznia 1955 roku.

Bór limbowy
Fragment boru limbowego przy górnej granicy lasu i granitowe szczyty Tatr Wysokich w otoczeniu Carnego Stawu nad Morskim Okiem.
     Nadrzędnym celem Parku jest poznanie i ochrona zasobów przyrodniczych Tatr. Ponadto spełnia on wiele różnych funkcji społecznych (badania naukowe, turystyka, sport, rekreacja i ochrona dziedzictwa kulturowego) oraz niematerialnych (inspiracje twórcze, edukacja przyrodnicza i odnowa duchowa społeczeństwa), które są podporządkowane celowi jego powołania.

     Ponad 87% powierzchni Parku jest własnością skarbu państwa, a pozostała to własność spółek leśnych, osób prywatnych i innych właścicieli. Jego granice obejmują cały obszar polskiej części Tatr i blisko 3700 ha kompleksów leśnych przylegających do nich od północy.

     Blisko 70% powierzchni Parku zajmują lasy i zarośla kosodrzewiny, a około 30% murawy wysokogórskie, skały i wody. 12,3 tys. ha powierzchni Parku stanowią obszary ochrony ścisłej (biernej). Obejmują one piętro hal, turni i piętro kosodrzewiny, a częściowo również lasy górnego i dolnego regla. Na obszarach tych chronione są wszelkie procesy zachodzące w środowisku. Ponad 6,1 tys. ha stanowią w Parku obszary ochrony częściowej (czynnej). Obejmują one lasy regla dolnego silnie przekształcone w przeszłości przez człowieka. W lasach tych prowadzona jest czynna ochrona ekosystemów i składników przyrody w celu przywrócenia ich do stanu naturalnego. Ponad 2,7 tys. ha Parku ma status obszaru ochrony krajobrazowej.

Giewont
Masyw Giewontu (1897 m n.p.m.) w Tatrach Zachodnich, tak charakterystyczny dla krajobrazu Zakopanego, od strony południowej prezentuje się mniej okazale.
     W 1993 roku Tatry zostały uznane za międzynarodowy rezerwat biosfery. Powierzchnia rezerwatu obejmuje 145,6 tys. ha, z czego 20,4 tys. ha znajduje się po stronie polskiej i 125,2 tys. ha po stronie słowackiej.

     Tatry zaliczane są do Karpat Zachodnich, w których wyodrębniają się wyraźnie z otoczenia jako masyw górski o powierzchni około 785 km2. W granicach Polski znajduje się ich niewielka część o powierzchni 175 km2. Na tej przestrzeni wysokość nad poziomem morza zmienia się od ok. 900 m u podnóża do 2499 m na Rysach, najwyższym szczycie polskiej części Tatr. Są to jedyne w Polsce góry o charakterze alpejskim. Charakteryzują się urozmaiconą budową geologiczną i rzeźbą terenu oraz bogactwem i zróżnicowaniem pozostałych elementów środowiska przyrodniczego. Zróżnicowanie to było podstawą do wydzielenia tu trzech mezoregionów: Tatr Wschodnich (Wysokich), Tatr Zachodnich i Tatr Reglowych.

     Tatry mają budowę geologiczną typową dla gór fałdowania alpejskiego. Na południu znajduje się paleozoiczny trzon krystaliczny, który w części zachodniej zbudowany jest ze skał przeobrażonych: łupków krystalicznych, gnejsów i amfibolitów, a w części wschodniej ze skał magmowych (granitoidów). Północną część masywu tworzą mezozoiczne skały osadowe jednostek wierchowych i reglowych: wapienie, dolomity, piaskowce i łupki, które zostały sfałdowane i przemieszczone w czasie alpejskich ruchów górotwórczych.

Szarotka alpejska
Szarotka alpejska, zwana w regionie "kocimi łapkami" stanowi ozdobę węglanowych turni.
     Decydujące piętno na dzisiejszej rzeźbie Tatr wycisnęły plejstoceńskie lodowce górskie. Dzięki mim część krystaliczna cechuje się erozyjną rzeźbą polodowcową z licznymi i dobrze zachowanymi formami: kotłami i żłobami lodowcowymi oraz morenami. Walorem krajobrazowym wschodniej części Tatr są liczne jeziora, z których największe Morskie Oko zajmuje powierzchnię blisko 35 ha, a Wielki Staw w Dolinie Pięciu Stawów ma głębokość ponad 79 m. Wierchowa część Tatr jest niższa, cechuje ją wysokogórska rzeźba krasowa i podziemne przepływy wód, a atrakcją przyrodniczą są jaskinie. Dotychczas w Tatrach Polskich poznano blisko 700 jaskiń o łącznej długości korytarzy przekraczającej 110 km. Największą spośród nich jest system Wielkiej Jaskini Śnieżnej i Wielkiej Jaskini Litworowej o długości przekraczającej 22 km i deniwelacji 824 m. Część reglowa ma charakter średniogórza rozciętego w części wschodniej i zachodniej tranzytowymi dolinami rzecznymi, w których spotykamy moreny lodowcowe. Środkowa część pasa reglowego nie nosi śladów dawnych zlodowaceń.

     Klimat tatrzański ma cechy klimatu wysokogórskiego strefy umiarkowanej. Charakteryzuje go piętrowy układ stref klimatycznych. Wraz z wysokością obniża się średnia temperatura powietrza, skraca długość okresu wegetacyjnego i wzrasta ilość opadów. Pogoda w Tatrach cechuje się dużą zmiennością, gwałtownymi spadkami ciśnienia, inwersjami temperatur, dużą wilgotnością powietrza i powstawaniem lokalnego wiatru fenowego - halnego.

Skały krystaliczne
Charakterystyczne cechy krajobrazu południowej części Tatr Zachodnich zbudowanych ze skał krystalicznych.
     W Tatrach wykształconych jest 5 pięter roślinności, z których najwyższe, piętro turni nie występuje w innych częściach Karpat. Piętro regla dolnego sięgające do 1250 m n.p.m. pierwotnie było porośnięte przez lasy mieszane jodłowo-bukowe. Dzisiaj w tych przekształconych w przeszłości drzewostanach dominują drzewa świerkowe. Lasy bukowe zachowały się jedynie w niektórych dolinkach reglowych. W piętrze regla górnego (1250-1550 m n.p.m.) panującym zbiorowiskiem leśnym jest bór świerkowy. W strefie górnej granicy lasy obok świerka rosną limby, które świetnie znoszą wysokogórski, surowy klimat. Powyżej, ponad górną granicą lasu, do wysokości 1800 m n.p.m. rozciągają się zarośla kosodrzewiny. Piętro kosodrzewiny stopniowo przechodzi w piętro hal, które porastają alpejskie murawy. Piętro turni rozciąga się od wysokości 2300 m n.p.m. po najwyższe szczyty tatrzańskie. Wśród ścian skalnych występują tu płaty muraw z nielicznymi gatunkami roślin kwiatowych przystosowanych do życia w górskim klimacie.

     W Tatrach rośnie ponad 1000 gatunków roślin naczyniowych, wśród nich około 200 gatunków występujących w Polsce jedynie w Tatrach. Ponad 100 objętych jest ochroną gatunkową. Wśród nich znalazły się rośliny symboliczne dla regionu: szarotka alpejska i lilia złotogłów. O odrębności florystycznej Tatr świadczy występowanie tu blisko 40 gatunków roślin endemicznych i subendemicznych. Są to m.in. spotykana jedynie w Tatrach wiechlina granitowa i warzucha tatrzańska oraz znane także z innych części Karpat: skalnica tatrzańska, ostróżka tatrzańska, urdzik karpacki i szafran spiski, znany jako krokus. Wśród roślin tatrzańskich znajdują się także gatunki reliktowe. Za najstarsze, pochodzące z trzeciorzędu, uważane są skalnica tatrzańska i ostróżka tatrzańska. Zapewne w plejstocenie przywędrowały w Tatry m.in. pierwiosnek łyszczak, dzwonek alpejski i dębik ośmiopłatkowy.

Krajobraz
Panorama Tatr z Głodówki.
     Bogaty i interesujący jest świat tatrzańskich zwierząt. Wśród poznanych tu ponad 8 tys. gatunków dominują bezkręgowce. Wraz ze zmianą siedlisk i roślinności, a także ze wzrostem wysokości zmienia się i maleje liczba spotykanych zwierząt. W lasach reglowych występuje wiele gatunków spotykanych także w innych regionach naszego kraju. Są to m.in. jeleń, sarna, ryś, wilk i niedźwiedź brunatny. Z licznych gatunków ptaków spotkać tu można m.in. orzechówkę i duże kuraki leśne: cietrzewia, jarząbka, głuszca. W Tatrach spotkać można także gady i płazy oraz liczne gatunki bezkręgowców. W Morskim Oku, jedynym w Tatrach Polskich jeziorze o naturalnym zarybieniu, żyje pstrąg potokowy. Powyżej strefy lasów spotkać można przede wszystkim gatunki charakterystyczne dla gór. Żyje tu m.in. kozica - symbol Tatrzańskiego Parku Narodowego i świstak, a z ptaków bardzo rzadko już spotykany orzeł przedni.

     Dla turystów pieszych przygotowana jest w Parku dobrze rozwinięta i trwale oznakowana sieć szlaków turystycznych o długości przekraczającej 250 km. Szlaki te mają różne stopnie trudności - od typowych ścieżek spacerowych po trasy wysokogórskie. Znakowane szlaki prowadzą także do 6 jaskiń udostępnionych dla turystów. Na 4 oznakowanych drogach w okresie od l maja do 30 listopada dopuszczona jest jazda na rowerach górskich. W Dolinie Chochołowskiej i Kościeliskiej oraz na drodze do Morskiego Oka i na Kalatówki (w zimie) kursują pojazdy konne.

     Na obszarze Parku znajduje się 8 schronisk turystycznych, które czynne są w ciągu całego roku. Działa tu kolej linowa z Kuźnic na Kasprowy Wierch oraz uruchamiane w okresie zimowym koleje krzesełkowe w Dolinie Goryczkowej i Kotle Gąsienicowym. Dla narciarzy wyznaczono w Tatrach tereny zjazdowe w rejonie Kasprowego Wierchu. Dla turystyki narciarskiej udostępniono 160 km tras i szlaków narciarskich.

     W Parku dopuszczone jest uprawianie taternictwa powierzchniowego i jaskiniowego. Dla taterników zrzeszonych w Polskim Związku Alpinizmu zostały wyznaczone tereny do uprawiania tego sportu.

     W punkcie Informacji Turystycznej Tatrzańskiego Parku Narodowego przy Rondzie Kuźnickim można uzyskać wiadomości o aktualnych warunkach uprawiania turystyki w Tatrach, a także zakupić wydawnictwa Parku.