Położenielogo

Narwiański Park Narodowy

     Narwiański Park Narodowy został utworzony w lipcu 1996 roku. Położony jest na Nizinie Północnopodlaskiej, w Dolinie Górnej Narwi. Jego powierzchnia to 6810,23 ha, a powierzchnia otuliny wynosi 15 408 ha. Głównym zadaniem Parku jest ochrona naturalnej, bagiennej doliny rzecznej i procesów w niej zachodzących. Ekstensywne wykorzystywanie rolnicze przyczyniło się do powstania na tym terenie dużej różnorodności biologicznej.

Narew
Narew jest rzeką wyjątkową: tworzy prawdziwy labirynt wodny z rozlewiskami, bagnami i siecią rozgałęziających się koryt.
     Cechy przyrodnicze Narwiańskiego Parku Narodowego związane są nierozerwalnie z rzeką. Jest ona najbardziej znaczącym walorem Parku. Wyróżnia go wśród innych parków narodowych nie tylko w Polsce, ale również w Europie.

     Olbrzymia większość rzek na świecie zalicza się do trzech głównych typów: meandrujących, roztokowych i prostych. Narew w granicach parku tworzy system szczególny. Stanowi osobliwy przykład rzeki anastomozującej. Ten istny labirynt wodny, z całą siecią rozgałęziających się i łączących koryt o nieregularnym układzie, z mozaikowym układem rozlewisk, siedlisk lądowych i bagiennych, wywiera zniewalające wrażenie i sprawia, że każdy, kto jest wrażliwy na piękno natury, zachwycony jest dzikim czarem narwiańskiego świata. Nie ma drugiej takiej rzeki w Polsce, nie ma też drugiej takiej rzeki w Europie. Wyjątkowy charakter Narwi powoduje, że można ją porównać jedynie do takich rzek jak Okawango w Afryce, Ob na Syberii i Saskatchewan w Kanadzie. Zdaniem badaczy, Narew jest jeszcze bardziej nieprzewidywalna i "kapryśna" niż wyżej wymienione.

     Do niedawna Narew miała anastomozujący charakter jeszcze dalej w dół biegu rzeki, niestety układ koryt został tam bardzo silnie zmieniony w wyniku robót regulacyjnych i melioracyjnych. Natomiast odcinek rzeki i jej doliny objęty granicami Parku zachowany jest do dzisiaj w stanie zbliżonym do naturalnego.

Krajobraz
Do niedawna charakterystycznym elementem nadnarwiańskiego krajobrazu były liczne stogi siana. Dziś kosi się tylko najbardziej wydajne łąki.
     Narwiański Park Narodowy obejmuje swoim zasięgiem fragment doliny pomiędzy Surażem na południu, a Rzędzianami na północy, o długości około 50 km. Szerokość doliny waha się od 2 do 4 km. Zagęszczenie koryt o rozmaitej krętości i wielkości jest zmienne w różnych miejscach doliny. Oprócz koryt aktywnych występują także zamierające, zarośnięte roślinnością wodną.

     Dolinę wypełniają torfy o średniej miąższości l m. Narew jest piątą rzeką pod względem długości w kraju. Na odcinku Parku średni roczny przepływ wynosi 20 m3/s. Zasila ją kilka małych dopływów: Liza, Awissa, Kurówka, Turośnianka i Czaplinianka.

     Specyfika ekosystemów Narwiańskiego Parku Narodowego polega na przestrzennym przenikaniu się ekosystemów lądowych z ekosystemami wodnymi, wynikającym z bogatej sieci koryt rzecznych. Na terenie Parku występuje 58 zbiorowisk roślinnych. Dominuje roślinność bagienna - zbiorowiska wielkoturzycowe i szuwarowe. Na obrzeżach doliny spotykamy łąki, zarośla wierzbowe i olsy. Ponadto występują mineralne wyniesienia zwane grądzikami, gdzie spotykamy traworośla, zbiorowiska łąkowe i gradowe. Podstawą wykształcenia się takich ekosystemów była tradycyjna gospodarka łąkarska.

Szuwar
Strefa szuwaru trzcinowego zapewnia bezpieczne miejsce gniazdowania wielu gatunkom ptaków.
      Flora roślin naczyniowych liczy około 500 gatunków. Gatunki objęte ochroną ścisłą to: grążel żółty, grzybienie białe, kosaciec syberyjski, mieczyk dachówkowaty, goryczka wąskolistna, goździk pyszny, rosiczka okrągłolistna, wielosił błękitny, orlik pospolity, kukułki: plamista, krwista i szerokolistna, widłaki: jałowcowaty i goździsty. Ochroną częściową objęto m.in. następujące gatunki: bobrek trójlistkowy, kocanki piaskowe, kruszyna pospolita, pierwiosnek lekarski, konwalia majowa.

     Na terenie Narwiańskiego Parku Narodowego dogodne warunki bytowania i rozwoju znalazły 22 gatunki ryb. Występują tu m.in. szczupak, sum, okoń, płoć, lin, leszcz. Ochroną gatunkową objęto 4 gatunki: różankę, kozę, śliza, piskorza oraz jeden gatunek minoga - minoga ukraińskiego. Spotykamy również 13 gatunków płazów: ogoniaste (traszka grzebieniasta i zwyczajna) oraz bezogonowe: kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, rzekotka drzewna, ropuchy (szara, zielona i paskówka) oraz żaby (moczarowa, trawna, wodna).

     W Narwiańskim Parku Narodowym występuje około 40 gatunków ssaków. Gryzonie reprezentują m.in. bóbr, piżmak, wiewiórka, nornik; drapieżniki: wydra, kuna, łasica, norka amerykańska, borsuk, tchórz; owadożerne: jeż, ryjówki, rzęsorek rzeczek. Spośród większych ssaków spotykamy łosie, sarny, dziki i jelenie.

     Dolina Narwi stanowi jedną z ważniejszych ostoi ptaków o randze europejskiej. Jest również ważnym miejscem odpoczynku i żerowania ptaków w czasie przelotów. W latach 1979-2000 stwierdzono tu obecność 203 gatunków, z czego 154 to gatunki lęgowe. Wiele z nich jest zagrożonych wyginięciem w skali światowej lub europejskiej, np. bąk, błotniak łąkowy, batalion, derkacz, dubelt, kropiatka, zielonka, sowa błotna, wodniczka. Symbolem Narwiańskiego Parku Narodowego jest błotniak stawowy.

Błotniak stawowy
Błotniak stawowy jest symbolem Narwiańskiego Parku Narodowego.
      Narwiański Park Narodowy obejmuje ledwie fragment bardzo ciekawej Doliny Górnej Narwi. Rzeka przez wieki była arterią, wokół której koncentrowało się życie wielu przenikających się kultur. Tutaj spotykały się wpływy jaćwieskie, krzyżackie, polskie, litewskie, ruskie. Do dziś w wielu miejscowościach żywe są dialekty białoruskie i ukraińskie, zachowały się liczne ślady bardzo ciekawej kultury materialnej. Przez wieki niemal cała dolina była wykorzystywana rolniczo. Pozyskiwaną trawę z dużym udziałem turzyc suszono na miejscu, po czym układano w stogi lub wynoszono na nosidłach, bądź też wywożono łódkami "pychówka-mi". Jeszcze do niedawna tysiące stogów siana stanowiły charakterystyczny element krajobrazu Podlasia. Od czasu zaprzestania koszenia bardzo nisko wydajnych łąk, postępują niekorzystne zmiany w szacie roślinnej.

     Obecnie znaczenie gospodarcze doliny Narwi zmalało. Niemniej nadal pozostaje ona dużą atrakcją przyrodniczą w regionie o bogatych walorach kulturowych. Najlepiej poznawać Narwiański Park Narodowy z wody, zwiedzając podczas przystanków bardzo urokliwe okoliczne wsie i miasteczka. Całymi dniami można kluczyć w labiryncie wodnym, wśród bagien, mineralnych wysp i głosów wodnego ptactwa.

     Bez cienia przesady można stwierdzić, że Park istnieje przede wszystkim dla ludzi, zarówno tu mieszkających, jak i przyjezdnych. Na razie silna presja turystyczna nie jest dla Parku zagrożeniem. Ruch turystyczny jest niewielki, dzięki czemu Park nie jest "zadeptany".

     Siedziba Parku znajduje się w dziewiętnastowiecznym dworze w miejscowości Kurowo, położonej 30 km od Białegostoku. Zabytkowy dwór, otoczony starym parkiem z licznymi pomnikami przyrody, stanowi jedną z najpiękniejszych siedzib spośród wszystkich parków narodowych w Polsce. Zlokalizowano tu ekspozycję, poświęconą walorom przyrodniczym i kulturowym doliny Narwi.