Położenielogo

Magurski Park Narodowy

     Magurski Park Narodowy swą działalność rozpoczął w 1995 roku, jako szósty park narodowy na terenie polskich Karpat.

Buczyna karpacka
Buczyna karpacka zaczyna przybierać złote jesienne barwy.
     Powierzchnia Parku wynosi 19 363,05 ha, z czego 89,7% znajduje się na terenie województwa podkarpackiego, a 10,3% na terenie województwa małopolskiego. Ochroną objęto pasmo Magury Wątkowskiej i tereny leżące na południe i południowy wschód od niego. Aby zminimalizować szkodliwy wpływ przemysłu na przyrodę Parku, ustanowiono jego otulinę o powierzchni 22 967 ha. W strukturze pokrywy glebowej Magurskiego Parku Narodowego dominują gleby brunatne (85-90%), gleby glejowe i mady łącznie zajmują 10-12% powierzchni. Magurski Park Narodowy zajmuje fragment Beskidu Niskiego o najbardziej typowym dla tego pasma krajobrazie gór niskich i średnich. Podnóża wzniesień leżą na wysokości 380-400 m n.p.m., natomiast szczyty rzadko przekraczają 800 m n.p.m. Głównym elementem krajobrazu północnej części Parku jest majestatyczny grzbiet Magury Wątkowskiej od północy silnie porozcinany źródłowymi ciekami potoku Kłopotnica na kilkanaście mniejszych grzbietów i dolin, natomiast południowo-zachodnie jego stoki są bardziej strome z nielicznymi śródleśnymi potoczkami. Krajobraz części południowej Parku charakteryzuje się występowaniem pojedynczych wzniesień porozdzielanych malowniczymi dolinami potoków lub głębokimi przełęczami, jedynie przy samej granicy z Republiką Słowacji obserwujemy dłuższe pasma górskie, np. grzbiet Baraniego lub wzniesienia otaczające dolinę potoku Krempna. Rzeźba terenu ściśle zależy od odporności skał podłoża i przebiegu struktur tektonicznych. Grzbiety górskie zbudowane są z trudno wietrzejących kompleksów piaskowców magurskich, mają w większości zaokrąglony kształt i wierzchowiny szerokości 50-200 m pokryte najczęściej gruzem skalnym.

potok
Jeden z licznych na terenie Parku śródleśnych potoczków w V-kształtnej dolinie.
     W strefach kontaktu gruboławicowych piaskowców magurskich z podścielającymi je łupkami warstw inoceramowych i łupkami pstrymi często występują formy osuwiskowe z blokami i pakietami skalnymi. Głębokim osuwiskom towarzyszą, szczególnie w rejonie Kornutów, jaskinie. Osią Parku, dzielącą go na część północną i południową jest rzeka Wisłoka, której źródła znajdują się na zboczu Dębiego Wierchu (575m n.p.m.) w otulinie Parku. Rzeka ma charakter górski o bardzo zróżnicowanym wskaźniku przepływów. Dość duża prędkość spływów powoduje erozję brzegów. Na terenie Parku do rzeki wpadają liczne potoki. Wisłoka tworzy malownicze przełomy (np. między Nieznajową a Rostajnem oraz między Ostrysznem a Myscową) i urocze zakola. Silnie rozbudowany system źródeł przeważnie o niskiej wydajności powoduje występowanie licznych śródleśnych młak, a na terenach otwartych szczególnie cennych florystycznie mikrosiedlisk. Magurski Park Narodowy ma charakter typowo leśny, ponieważ aż 93,79% powierzchni pokrywają lasy. Pozostałe 6,21% przypada na łąki i pastwiska. Wspaniałe, dobrze zachowane drzewostany bukowe i jodłowe zachwycają rozmiarami drzew i ich dobrą kondycją, a ekosystemy nieleśne urzekają swą kolorystyką, bogactwem gatunków, a szczególnie tych najcenniejszych - rzadkich i chronionych. Szata roślinna ma charakter przejściowy między Karpatami Wschodnimi a Zachodnimi. Element wschodni reprezentuje 7 gatunków, np. cebulica dwulistna i żywokost sercowaty, a element zachodni 8 gatunków, np. ciemiężyca zielona i przytulia okrągłolistna. Stwierdzono tu występowanie 74 gatunków górskich. Dużą rolę we florze Parku odgrywają rośliny ksero-termiczne, reprezentowane przez 58 gatunków, np. dąbrówka kosmata, dzwonek brzoskwiniolistny, drakiew żółtawa. Na terenie Parku opisano dwa piętra roślinne - piętro pogórza (do 530 m n.p.m.) z fragmentami grądu, olszynki karpackiej i olszynki bagiennej oraz wielogatunkowymi łęgami. Na terenach otwartych w tym piętrze występują łąki kośne, pastwiska żyzne i ubogie, łąki wilgotne i torfowiska niskie. W reglu dolnym (powyżej 530 m n.p.m.) króluje żyzna buczyna karpacka, odnajdujemy tu również płaty kwaśnych buczyn i nieliczne jaworzyny. W obu piętrach znaczne powierzchnie zajmują lasy z dominacją jodły oraz sztuczne drzewostany z sosną i brzozą. Gatunkami panującymi w drzewostanach są: buk, sosna, jodła, olcha szara, świerk, modrzew i olcha czarna.

Orlik krzykliwy
Orlik krzykliwy (symbol Magurskiego Parku Narodowego) wybudował swoje gniazdo na dorodnej jodle.
     Liczba potwierdzonych gatunków roślin naczyniowych to 767 na około 850 gatunków, których doliczono się w całym paśmie Beskidu Niskiego. O wartości florystycznej Parku świadczy pokaźna liczba roślin rzadkich i zagrożonych, w tym 64 gatunków chronionych. Wśród 53 gatunków objętych ochroną całkowitą występują tojady: dziubaty i mołdawski, pokrzyk wilcza jagoda, zimowit jesienny, parzydło leśne, podrzeń żebrowiec, dziewięćsił bezłodygowy, 18 gatunków storczyków, goździk kosmaty, wawrzynek wilczełyko, 4 gatunki widłaków.

     Stwierdzono również występowanie 161 gatunków mchów, w tym 4 z "czerwonej listy", 51 gatunków wątrobowców, 51 gatunków śluzowców i 463 gatunki grzybów wielkoowocnikowych, wśród których 12 gatunków podlega ochronie całkowitej, a 112 umieszczono na "czerwonej liście".

Niedźwiedź brunatny
Niedźwiedź brunatny to niekwestionowany król puszczy karpackiej.
     Leśne ostępy magurskie wyróżniają się w całym Beskidzie Niskim bogatymi populacjami dużych kręgowców puszczańskich. Żyje tu 55 gatunków ssaków, wśród nich dużych i średnich 21, a małych i nietoperzy 34. Z rzędu drapieżnych występują: niedźwiedź, wilk, borsuk, ryś, żbik, lis, jenot, wydra, kuna leśna i domowa, tchórz, gronostaj, łasica. Wśród parzystokopytnych na terenie Parku stwierdzono jelenia, łosia, który posiada tutaj jedną z kilku ostoi w Karpatach, sarnę i dzika, a z rzędu zajęczaków zająca. Introdukowane w latach osiemdziesiątych bobry mają już 6 stanowisk na dopływach Wisłoki. Oprócz bobrów do większych gryzoni należą w Parku wiewiórka i piżmak. Wśród drobnych ssaków na uwagę zasługują ryjówka górska i malutka, rzęsorek mniejszy i rzeczek, zębiełek karliczek i białawy, badylarka, popielica, smużka i orzesznica. 10 gatunków występujących tu nietoperzy to: podkowiec mały, nocek duży, nocek wąsatek i rudy, mroczek posrebrzany i pozłocisty, mroczek późny, borowiec wielki, gacek brunatny i mopek. W "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" znajduje się 10 gatunków ssaków odnotowanych na terenie Magurskiego Parku Narodowego.

     Badania awifauny potwierdziły występowanie 137 gatunków ptaków, w tym 115 lęgowych. 6 gatunków ma swoje miejsce w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt". Są to włochatka, sóweczka, puszczyk uralski, dzięcioł białogrzbiety i trójpalczasty oraz orlik krzykliwy uznany za symbol Parku. Z innych ciekawych gatunków należy wymienić bociana białego i czarnego, czaplę siwą, trzmielojada, krogulca, pliszkę górską, kruka. Na wzmiankę zasługuje fakt, iż w Parku jest najwyższa w Europie liczebność myszołowa. Ichtiofauna reprezentowana jest przez 12 gatunków ryb należących do 5 rodzin, 4 gatunki są prawnie chronione (strzebla potokowa, głowacz pręgo-płetwy, śliz, piekielnica), a głowacz pręgopłetwy i piekielnica umieszczone są dodatkowo w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt". Park i jego otulina są również miejscem bytowania płazów (10 gatunków) i gadów (6 gatunków). W "Polskiej czerwonej księdze zwierząt" swe miejsce znalazły z płazów - traszka karpacka i grzebieniasta, a z gadów gniewosz plamisty.

Widok
Widok z Magurskiego Parku Narodowego na Słowację (świt).
     Wśród bezkręgowców stwierdzono obecność licznych gatunków rzadkich i zagrożonych owadów. Spośród 79 gatunków motyli dziennych niepylak mnemozyna i paź żeglarz umieszczone są w "Polskiej czerwonej księdze zwierząt", a kilkanaście innych gatunków na "czerwonej liście zwierząt" (np. paź królowej, mieniak tęczowiec, wie-tek gorycznik, rusałka żałobnik i drzewoszek).

     Najstarszym śladem życia ludzi w tej części Beskidu Niskiego są pozostałości okazałego grodziska w Brzezowej na górze Walik u stóp Magury Wątkowskiej z IX-X wieku. Pobliskie zachowane fragmenty średniowiecznego fortalicjum kamiennego w Mrukowej (góra Zamkowa obok przełęczy Smyczka) pochodzą prawdopodobnie z późniejszego okresu. Z nowszych czasów ostało się sporo zabytków kultury materialnej Łemków, którzy przybywali tu od XV wieku w kilku falach osadnictwa rusko-wołoskiego. Ozdobą beskidzkiego krajobrazu są łemkowskie drewniane cerkwie. Najpiękniejsze znajdują się w Krempnej, Kotani, Świątkowej Wielkiej i Małej, Pielgrzymce i Olchowcu.

     W niektórych wsiach zachowały się resztki tradycyjnego budownictwa mieszkalnego - np. długie łemkowskie "chyże" mieszczące pod wspólnym dachem część mieszkalną i gospodarczą. Na uwagę zasługują zapomniane w większości i niszczejące cmentarze z l wojny światowej, kryjące szczątki pojednanych po śmierci wrogów, w tym także Polaków poległych w służbie austriackiej, pruskiej i rosyjskiej. Są to m.in. cmentarze w Krempnej, Ożennej, Grabiu. Tragiczną pamiątką ostatniej wojny jest cmentarz 1250 Żydów zamordowanych przez Niemców w 1942 roku na przełęczy w Hałbowie oraz tzw. dolina śmierci, w której podczas ciężkich walk zginęło blisko 100 tys. ludzi.